Belgique: Het geval “Claus” : Reactie op de euthanasie van Hugo Claus door broeder dr. René Stockman, generale overste van de Broeders van Liefde

Het werd gisteren in de media ruim uitgesmeerd: Hugo Claus was overleden, en wel op het

moment dat hij zelf had bepaald. Hij had dus euthanasie gepleegd, wellicht volgens de

procedure zoals de wet het in België mogelijk maakt.

Dat men via interviews en getuigenissen probeert terug te kijken naar de unieke

schrijversloopbaan van deze bekende Belg is terecht. Claus heeft zijn sporen verdiend, los

van het feit dat we het al dan niet met de inhoud van zijn geschriften en zijn levensfilosofie

eens hoeven te zijn. Jawel, er is ruimte voor verscheidenheid, ook in de wereld van de

literatuur.

Maar de wijze waarop wordt omgegaan met de euthanasie die Claus pleegde, de wijze dat

sommigen deze daad niet alleen proberen goed te praten maar zelfs als summum van

edelmoedigheid de hemel inprijzen, stoot tegen de borst. Zelfs diegene die op die dag nog

premier was van de federale regering doet uitspraken die ons de wenkbrauwen doen

fronzen. Kan hij als eerste minister van alle Belgen, dus ook van mij, een dergelijke

tendentieuze stelling innemen? Persoonlijk kan en mag hij dat, maar mag hij dit ook als

ambtsdrager die alle Belgen, en dus alle gezindheden moet vertegenwoordigen en vooral

respecteren?

“Het was tijd dat het uit was” titelt De Standaard het redactioneel artikel, refererend naar de

woorden die Claus zelf zou gezegd hebben, maar dan op zijn West-Vlaams. Zijn

dementerend proces, dat onder de naam Alzheimer wordt omschreven, was, dixit Minister

Verhofstadt “een onontkoombaar en ondraaglijke kwelling geworden”. Hij kon zijn woorden

niet meer omvormen tot heldere frasen. Dat was dus zijn reden om euthanasie te vragen

en te verkrijgen.

Ik ken veel mensen die hun woorden niet meer vinden, die hun woorden zelfs nooit hebben

gevonden, laat staan deze tot heldere frasen kunnen of konden omvormen. Is het leven van

die mensen dan waardeloos geworden? Hebben zij het recht, en misschien na de

ophemeling van het geval Claus, de plicht om euthanasie te vragen, om de maatschappij

toch niet meer tot last te zijn, om hun familie te bevrijden van een zorg die wel eens lang

zou kunnen duren. Heeft Hugo Claus nagedacht wanneer hij deze stap zette welke

boodschap hij zou geven naar deze mensen toe, naar hun omstanders toe, naar hun

verzorgers toe, naar de ruimere samenleving toe? Hij heeft het vanuit zijn mensbeeld

wellicht als een individueel recht beschouwd dit te kunnen doen, maar dan heeft hij toch het

sociale impact van zijn daad onderschat. Vanuit zijn levensvisie waren lijden en aftakeling

wellicht in oppositie met een waardevol leven, maar ook hier heeft hij toch een belangrijke

realiteit van het leven ontkend: dat waardevol leven niet alleen afhangt van capaciteiten die

men al dan niet kan ontwikkelen en dat men als medemens juist wordt uitgenodigd anderen

te helpen wanneer ze in hun capaciteiten falen, waarin nieuwe facetten van

medemenselijkheid kunnen opbloeien. Het was uiteraard zijn visie en daar willen we in een

maatschappij waar ruimte is voor verscheidenheid respect voor opbrengen, ook al strookt

het niet met ons mensbeeld en onze levensvisie.

Maar dat vooraanstaanden, en de media in het algemeen, de daad en de omstandigheden

waarin deze daad werd gesteld, als een edelmoedige acte aanprijzen, doet veel vragen

stellen. Dat is meer dan tendentieus. Hier pretendeert een bepaalde groep in de

samenleving, met een bepaalde levensfilosofie, de norm voor de gehele samenleving te

bezitten en begaat de arrogantie deze op te dringen aan eenieder. Zij die er een andere

gedachte op nahouden zullen na al die verklaringen het behoorlijk moeilijk hebben om nog

openlijk te durven spreken, en indien ze het toch aandurven en voor hun mening uitkomen

dan weten ze dat ze als achterhaald, eng, dom, kwezelachtig zullen worden afgedaan. Het

duidt ook hoever een samenleving zonder het eigenlijk te beseffen wordt meegesleurd met

visies die normbepalend worden, indien ze maar genoeg herhaald worden, als evidenties

binnen de media worden voorgesteld. Onder de mom van vrijheid van mening worden we

gedwongen een opgedrongen mening in vrijheid over te nemen. De ethiek moet een

consensus worden, van hogerop geprogrammeerd. Die ethiek moeten we volgen,

aanhangen, dan pas voldoen we nog aan de maatschappelijke norm en zijn we weer mee.

Voor hen die met lijden en aftakeling te maken hebben, in eigen leven of in de familiekring,

en wie is daarvan gevrijwaard, of die via de werksituatie met lijden en aftakeling dagelijks

moeten omgaan, is het de zoveelste kaakslag die ze ontvangen. Kijk nu eens naar Claus:

die heeft de moed gehad er een eind aan te maken, zijn familie niet meer tot last te zijn, de

ziekteverzekering niet op te zadelen met medische en verzorgingskosten, hij heeft ruimte

aan anderen gegeven. Mensen met een aangeboren handicap, liefst voor dat je geboren

wordt, mensen met een chronische ziekte, met een dementerend proces: neem je lot in

eigen hand of laat je helpen door anderen en wees edelmoedig. Doe het vooral “sereen,

waardig en moedig, en neem de regie van uw leven in eigen handen”, zoals Piryns, de

toekomstige biograaf van Claus het in het redactieartikel nog maar eens verwoordt. Ode aan

het leven van de volmaakten, van de succesvollen, die hun woorden tot heldere frasen

kunnen kneden. In de “brave new world” is alleen nog plaats voor hen. Misschien is het dat

juist in België waar we het meest verdriet moeten voor hebben.